Paragraaf 1 - Weerstandsvermogen en risicomanagement

Inleiding op de paragraaf

Algemeen
De paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing  geeft aan hoe solide de financiële huishouding van de gemeente is. Een financieel weerstandsvermogen is van belang wanneer er zich financiële tegenvallers voordoen. Het beleid is vastgelegd in de nota Weerstandsvermogen en Risicomanagement (raad 14 december 2021)
.

Bepaling weerstandsvermogen
Het weerstandsvermogen van de gemeente betreffende de risicogevoeligheid is de mate waarin de gemeente in staat is om de gevolgen van een opgetreden risico op te vangen. Dit is weer te geven als de verhouding van de beschikbare weerstandscapaciteit en de noodzakelijke weerstandscapaciteit (om mogelijk risico´s af te dekken). Hierbij is de impact van de risico’s vastgesteld op een zekerheidspercentage van 90%. Uit deze verhouding komt een ratio, waar een kwalificatie aan kan worden gegeven.  A
ls beleidsuitgangspunt is in de nota gesteld dat minimaal aan kwalificatie A > 2,0 moet worden voldaan.

Voor het jaar 2021 komt het weerstandsvermogen uit op 12.1, het weerstandsvermogen komt uit op de kwalificatie A- (meer dan) uitstekend.

Conclusie: Het weerstandsvermogen is voldoende 'robuust' om eventuele risico's op te vangen.

A | Ontwikkeling weerstandsvermogen 2021

WEERSTANDSCAPACITEIT RISICO'S
Algemene reserve Programma 1
Reserve zonder bestemming Programma 2
Reserve grondexploitatie  enz.
Post onvoorzien  enz.
Onbenutte belastingcapaciteit  
€ 14.749 € 1.220

 

WEERSTANDSVERMOGEN =
BESCHIKBARE WEERSTANDSCAPACITEIT / IMPACT RISICO’S BIJ 90% ZEKERHEID

Weerstandsvermogen: 12.1

Passen we deze ratio toe op de tabel, zoals benoemd in de beleidsnota, dan is de kwalificatie:

A - (meer dan) uitstekend


Ontwikkeling weerstandsvermogen:

Bedragen x €1.000 Begroting 2021
Rekening 2021 Begroting 2022
Weerstandscapaciteit 7.867 14.749 10.904
Risico's 1.806 1.220 1.238
Weerstandsvermogen 4.4 12.1 8.8

De daling van de weerstandscapaciteit verloopt minder snel dan was voorzien. Dit komt doordat er minder onttrekkingen zijn aan de algemene reserve dan was gepland in de begroting, dit komt doordat investeringen voor het volledige bedrag zijn begroot in 2021 of eerder, terwijl een groot deel van de uitgaven nog moet plaatsvinden. Daarnaast is er in 2020 en 2021 sprake van een winst, waardoor de beschikbare weerstandscapaciteit toeneemt ten opzichte van de begroting 2021.

B | Beschikbare weerstandscapaciteit

De beschikbare weerstandscapaciteit is als volgt bepaald:

Incidentele weerstandscapaciteit Rekening (x €1.000)
1 | Algemene reserve 3.400
2 | Reserve zonder bestemming 5.108
3 | Reserve grondexploitatie 3.084
4 | Winstsaldo 2021 1.782
5 | Post onvoorziene uitgaven 0
Totaal incidentele weerstandscapaciteit 13.374
Structurele weerstandscapaciteit Rekening (x €1.000)
5 | Post onvoorziene uitgaven 0
6 | Onbenutte belastingcapaciteit 1.375
7 | Begrotingsruimte 0
8 | Bezuinigingen 0
Totaal structurele weerstandscapaciteit 1.375
Totaal bedrag aan weerstandscapaciteit 14.749

Ad 1             Algemene reserve
De stand van de algemene reserve is aan het begin en het eind van het jaar € 3,4 miljoen. Dit is conform het vastgestelde beleid zoals vastgesteld in de nota reserves en voorzieningen: per inwoner € 200.

Ad 2             Reserve zonder bestemming
De reserve zonder bestemming geeft eind 2021 een saldo van €5.108.000 (zie tabel 1).

Ad 3            Reserve grondexploitatie
De reserve grondexploitatie geeft eind 2021 een saldo van € 3.084.000 (zie tabel 1).

Ad 4           Winstsaldo 2021
De rekening 2021 sluit af met een saldo van € 1.782.000. Dotatie aan de reserve zonder bestemming zal leiden tot en verhoging van de weerstandscapaciteit.

Ad 5           Post onvoorziene uitgaven
Is verwerkt in het rekeningsaldo 2021.


Ad 6           Onbenutte belastingcapaciteit
Gemeente Staphorst kan haar belastingen verhogen en heffingen kostendekkend maken om financiële tegenvallers op te vangen. Het verschil tussen de fictieve opbrengsten bij maximale heffings- en belastingtarieven en de begrote opbrengsten is de onbenutte belastingcapaciteit. Gemeente Staphorst kan haar inkomsten structureel met € 1,4 miljoen verhogen. De berekening van de onbenutte belastingcapaciteit staat in tabel 2.

Ad 7+8     Begrotingsruimte /Bezuinigingen
Gevolgen in het kader van bezuinigingen en mogelijke begrotingsruimte zijn verwerkt in de jaarrekeninguitkomst. Daarom zijn hier geen bedragen meer opgenomen.

Tabel 1:    Reserve zonder bestemming (x € 1.000)  Reserve grondexploitatie (x € 1.000)
  Saldo 01-01-2021 4.406 2.839
Toevoeging resultaat  2020 487 0
Onttrekkingen 2021
1.799 153
Toevoegingen 2021 2.014 398
Saldo 31-12-2021 5.108 3.084
Tabel 2:
Soort belasting
Onbenutte belastingcapaciteit
 Norm opbrengst
 Opbrengst Staphorst  Onbenutte belastingcapaciteit
  OZB-opbrengsten 3.918 3.688 230
Begrafenisrechten 569 358

211

Volkshuisvesting / RO procedures 1.469 535 934
Totaal bedrag     1.375
(x € 1.000)        

Bij de berekening van de normopbrengst van de OZB-opbrengsten is uitgegaan van het percentage van 0,1809. Dit betreft het percentage van de WOZ-waarde voor de toelating tot artikel 12 voor het jaar 2021, welke is vastgesteld bij de meicirculaire 2020. Het gemiddeld OZB-tarief voor Staphorst voor het jaar 2021 bedraagt 0,1392. Voor de waardes is gebruik gemaakt van de WOZ-waardes die betrekking hebben op 2021.

Voor de berekening van de onbenutte belastingcapaciteit van de begrafenisrechten is gebruik gemaakt van de kostendekkendheid berekening, opgenomen in de paragraaf lokale heffingen. De onbenutte belastingcapaciteit voor volkshuisvesting / RO procedures betreft taakveld ruimtelijke ordening en wonen en bouwen gecorrigeerd voor de incidentele lasten.

C | Risicobeheersing

Te lage storting van pensioenrechten voor wethouders wat leidt tot extra kosten voor de gemeente. Om de risico’s van Gemeente Staphorst in kaart te brengen is een risicoprofiel opgesteld. Dit profiel maakt onderdeel uit van de vastgestelde nota Weerstandsvermogen en Risicobeheersing 2021. Vervolgens heeft er bij het opstellen van de rekening 2021 een update plaatsgevonden van de risico's, waardoor er een nieuw risicobedrag is ontstaan van € 1.220.061.

In dit onderdeel zullen we ingaan op de belangrijkste ontwikkelingen die zich hebben voorgedaan in 2021 en worden eventuele nieuwe risico´s benoemd:
1 | Mutaties geïdentificeerde risico´s in de nota;
2 | Benoemen nieuwe risico’s;
3 | Opgenomen risico’s met meeste impact na aanpassing.

Samenvatting:

Risicobedrag/weerstandscapaciteit bij aanvang opstellen rekening 2021
(=stand nota weerstandsvermogen 2021)
  € 1.370.061
Mutaties geïdentificeerde risico's nota € -150.000  
Nieuwe risico's € 0
 
Afname risicobedrag   € 150.000
Totaal nieuw risicobedrag/weerstandscapaciteit rekening 2021   € 1.220.061

Hieronder zullen we kort ingaan op de risico’s die zich hebben voorgedaan in 2021 en op welke wijze deze in de toekomst kunnen worden beheerst. Tevens zullen we aangeven in hoeverre dit gevolgen heeft voor het risicoprofiel.

Let op: daar waar in de kolom “bedrag aan risico dat zich heeft voorgedaan" een min- bedrag staat, betekent dit dat dit een voordeel is.

Risicogebied Risico's ten laste of ten gunste van het resultaat 2021 Opgenomen bedrag in nota Bedrag aan risico dat zich heeft voorgedaan Toelichtingen en mogelijke beheersmaatregelen Extra benodigd bedrag risicoprofiel?
Programma 0
Algemeen bestuur en organisatie
Te lage storting van pensioenrechten voor wethouders wat leidt tot extra kosten voor de gemeente.    50.000 (30%) -146.000 Het rekenpercentage is in het afgelopen jaar sterk gestegen. Een hogere rekenrente, betekent een hogere toevoeging aan de voorziening.  Nee, risico blijft wel bestaan. 
Programma 0
Algemeen bestuur en organisatie
Het ontbreken van een stabiel perspectief van de algemene uitkering uit het gemeentefonds kan leiden tot vermindering van de inkomsten.  250.000 (70%)  -232.000 Dit betreft voornamelijk een compensatie voor gemaakte kosten COVID-19. Nee, risico blijft wel bestaan. 
Programma 2 
Verkeer vervoer en waterstaat
Klimatologische omstandigheden wat leidt tot extra kosten. 30.000 (30%) 30.000 Door de strengere wintermaanden januari en februari 2021 is er meer gestrooid. Nee, risico blijft bestaan.
Programma 7
Volkshuisvesting en milieu
Hogere bijdrage aan de omgevingsdienst 50.000 (70%) 22.000 Conform het raadsbesluit van 15-02-2022 "Ontwerpbegrotingswijziging 2021 en 2022 Omgevingsdienst lJsselland" zijn de hogere kosten betrekking hebbende op
boekjaar 2021 door middel van een overlopende post (transitoria) in de jaarrekening opgenomen.
Nee, risico blijft bestaan.
Programma 8
Volkshuisvesting en ruimtelijke ordening
Vermindering van inkomsten door een economische crisis: daling bouwleges, rentedaling et cetera.   100.000 (50%) 100.000 In 2021 zijn er minder grote projecten geweest. Er waren met name minder aanvragen in categorie 2 (vanaf € 100.000,-) in 2021. Risico blijft bestaan, behoeft niet aangepast te worden. Leidt eventueel tot aanpassing van toekomstige begrotingen.
Programma 9
Overhead
Oninbare vorderingen wat leidt tot afboeking 50.000 (30%)   In 2021 zijn er oninbare vorderingen afgeboekt ten laste van de gevormde voorziening dubieuze debiteuren.  Nee, risico blijft wel bestaan. Op dit moment zijn er geen oninbare vordering bekend die kunnen leiden tot afboekingen, derhalve geen voorziening debiteuren opgenomen.
Overig Uitbraak van pandemie, waarbij de getroffen maatregelen grote maatschappelijke en economische impact heeft. 300.000 (10%) Zie paragraaf COVID-19 Door COVID-19 zijn er extra kosten gemaakt, zie voor een nadere toelichting de paragraaf COVID-19. Nee, risico blijft wel bestaan.

1 | Mutaties geïdentificeerde risico's 

Nr Programma Risico Kans Max. financieel gevolg
1 6 | Sociaal domein De extra Rijksbijdrage Jeugd in algemene uitkering vanaf 2022 wordt niet toegekend, dit leidt tot een lagere algemene uitkering dan begroot. 50% € -300.000 
Bedrag aan mutaties in reeds geïdentificeerde risico's 
  € -150.000

2 | Mogelijke nieuwe risico’s
Conform de nota Weerstandsvermogen en Risicomanagement heeft er tussen het MT en de risicomanager in 2021 een overleg plaatsgevonden over mogelijke risico’s.  Mogelijke beheersmaatregelen per risico zijn aan de orde geweest. Dit is verwerkt in de nota Weerstandsvermogen en Risicobeheersing, vastgesteld in 2021,  en heeft geleid tot aanpassing van het risicoprofiel. Deze zullen we hier niet herhalen. 

3 | Opgenomen risico’s met meeste impact na aanpassing risicoprofiel
Onderstaand het overzicht, waarin we u de risico’s presenteren met de meeste impact, mochten die zich voordoen.

Nr Programma Risico Kans Max. financieel gevolg
 1 0 | Algemeen bestuur en organisatie Het ontbreken van een stabiel perspectief van de algemene uitkering uit het gemeentefonds kan leiden tot vermindering van de inkomsten. 70% € 250.000
2 0 | Algemeen bestuur en organisatie Het verliezen van de grip op of tegenvallende exploitatieresultaten van de verschillende samenwerkingsvormen of gesubsidieerde instellingen (dienstverlening moet wel op peil blijven) kan leiden tot extra kosten of minder dividend. 70% € 227.000
3 Overig Grote projecten kunnen leiden tot risico’s die niet voorzien zijn. 50% € 300.000
4 6 | Sociaal domein Het ontbreken van een plafond of maximum voor een aantal uitgaven wat leidt tot sterk stijgende uitgaven (open einde regelingen). 70% € 150.000
5 8 | Volkshuisvesting en ruimtelijke ordening Afboekingen grondexploitatie kan leiden tot een (politiek) risico. 30% € 250.000
6 0 | Algemeen bestuur en organisatie  Een datalek leidt tot kosten binnen de organisatie die niet waren voorzien. 70% € 100.000
7 0 | Overhead De kans bestaat dat stortingen onvoldoende zijn om de onttrekkingen voor het onderhoud van kapitaalgoederen niet in evenwicht zijn bij uitvoering van (groot) onderhoud/vervanging van huidige kapitaalgoederen wat leidt tot uitstel waardoor derden schadeclaims indienen. Tevens zijn door bezuinigingen de stortingen/ onttrekkingen aangepast, waardoor risico loopt van onvoldoende gelden voor uitvoering. 70%  € 100.000 
8 9 | Overhead Onvolledige compensatie voor nieuwe CAO uit algemene uitkering wat leidt tot ongedekte loonkosten. 70% € 100.000
9 0 | Algemeen bestuur en organisatie Politieke beslissingen van het Rijk, die leiden tot lagere inkomsten of hogere afdrachten. 30% € 200.000
 10 0 | Algemeen bestuur en organisatie  Politieke wensen en besluiten leiden tot hogere kosten.   50%  € 100.000 
Totaal aantal grote risico's
€ 1.777.000

D | Kengetallen financiële positie

Het BBV (Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten) heeft voorgeschreven dat in de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing een verplichte basisset van vijf financiële kengetallen moet worden opgenomen.

Naast het opnemen van de tabel met de basisset dient een beoordeling gegeven te worden van de onderlinge verhoudingen van de kengetallen, in relatie tot de financiële positie van onze gemeente.
De wijze waarop de kengetallen meewegen in de uiteindelijke beoordeling van de financiële positie van de mede overheid is voorbehouden aan het horizontale controle- en verantwoordingsproces. Zonder normering zijn de kengetallen moeilijk te duiden. In de nota Weerstandsvermogen en Risicobeheersing is de volgende normering opgenomen. Bij de normering is aansluiting gezocht bij de normering zoals voortgevloeid is uit onder meer de stresstest van 100.000+ gemeenten.


Hierdoor ontstaat onderstaande tabel, waarbij categorie A het minst risicovol is en categorie C het meest risicovol.

Kengetallen (in procenten) Categorie
A B C
Netto schuldquote <90% 90-130% >130%
Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen <90% 90-130% >130%
Solvabiliteitsrisico >50% 20-50% <20%
Grondexploitatie <20% 20-35% >35%
Structurele exploitatieruimte Begr+meerj >0% Begr of mjr >0% Begr en mjr<0%
Belastingcapaciteit <100% 100-105% >105%

 

Als beleidsuitgangspunt wordt genomen dat alle kencijfers dienen te voldoen aan het minst risicovolle profiel A.

Signaleringsoverzicht
Kijken we naar bovenstaande kencijfers en de ontwikkeling ervan in de gemeente Staphorst leidt dit tot onderstaand signaleringsoverzicht:

  Werkelijk Begroting
2019 2020 2021
2021 2022 2023 2024 2025
Netto schuldquote -65  -62 -47  -21 -10  -1 -4  -4
Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen  -63 -60 -51  -20  -15 -5 -8 -8
Solvabiliteitsrisico  89 85 85  86  83  80 81 80
Grondexploitatie  4 4 8  9  13 14 10 10
Structurele exploitatieruimte  8 5 0  0  0  0  0 0
Belastingcapaciteit  90 90 93  95 98      

Aan het beleidsuitgangspunt dat alle kencijfers moeten voldoen aan het minst risicovolle profiel wordt voldaan. De kengetallen zijn voor de gemeente goed, met name de schuldquote en de solvabiliteit.

Toelichting:
De netto schuldquote en netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen geeft inzicht in het niveau van de schuldenlast van de mede overheid ten opzichte van de eigen middelen (negatief teken is geen schuld). Het geeft een indicatie in welke mate de rentelasten en aflossingen op de exploitatie drukken. Staphorst is één van de weinige gemeenten in Nederland die per saldo geen schuld heeft.

De solvabiliteitsratio geeft een inzicht in de mate waarin de mede overheid in staat is aan zijn financiële verplichtingen te voldoen. Hoe hoger de solvabiliteit, hoe beter in staat om aan de financiële verplichtingen te voldoen. Van alle gemeenten heeft de gemeente Staphorst een van de beste solvabiliteitsratio. De solvabiliteitsratio is voor onze gemeente dan ook bijzonder goed. Dit komt mede voort door de grondverkopen in de afgelopen jaren.

Het kengetal grondexploitatie geeft weer hoe de waarde van de grond zich verhoudt tot de totale (geraamde) baten. Deze waarde moet in de komende jaren worden terugverdiend bij de verkoop van de gronden.

Het kengetal structurele exploitatieruimte is van belang om te kunnen beoordelen welke structurele ruimte een gemeente of provincie heeft om de eigen lasten te dragen, of welke structurele stijging van de baten of structurele daling van de lasten daarvoor nodig is. Een begroting/rekening waarvan de structurele baten hoger zijn dan de structurele lasten is meer flexibel dan een begroting/rekening waarbij structurele baten en lasten in evenwicht zijn (een sluitende begroting met geen of een klein saldo op onvoorzien).

De belastingcapaciteit geeft een inzicht hoe de belastingdruk in de gemeente of provincie zich verhoudt ten opzichte van het landelijk gemiddelde. De gemiddelde lastendruk per woning in onze gemeente iets lager dan het landelijk gemiddelde.

Overige kengetallen

  Rekening 2020 Rekening 2021
Netto schuld per inwoner ( een min bedrag is een tegoed per inwoner!)
 -1.363 -1.111
Saldo baten en lasten voor toevoegingen en onttrekkingen van de reserves als percentage van de inkomsten 1,13% -0,80%
Onbenutte belastingcapaciteit OZB als percentage van de inkomsten 0,21% 0,14%

Toelichting: De daling van de netto schuld per inwoner verloopt minder snel dan verwacht, dit komt doordat nog niet alle geplande investeringen volledig zijn uitgevoerd.