Paragraaf 1 - Weerstandsvermogen en risicomanagement

Inhoud

Inleiding op de paragraaf

Algemeen
De paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing  geeft aan hoe solide de financiële huishouding van de gemeente is. Een financieel weerstandsvermogen is van belang wanneer er zich financiële tegenvallers voordoen. Het beleid is vastgelegd in de nota Weerstandsvermogen en Risicomanagement (raad 26 september 2017)
.

Bepaling weerstandsvermogen
Het weerstandsvermogen van de gemeente betreffende de risicogevoeligheid is de mate waarin de gemeente in staat is om de gevolgen van een opgetreden risico op te vangen. Dit is weer te geven als de verhouding van de beschikbare weerstandscapaciteit en de noodzakelijke weerstandscapaciteit (om mogelijk risico´s af te dekken). Hierbij is de impact van de risico’s vastgesteld op een zekerheidspercentage van 90%. Uit deze verhouding komt een ratio, waar een kwalificatie aan kan worden gegeven.  A
ls beleidsuitgangspunt is in de nota gesteld dat minimaal aan kwalificatie A > 2,0 moet worden voldaan.

Voor het jaar 2020 komt het weerstandsvermogen uit op 7.5, het weerstandsvermogen komt uit op de kwalificatie A- (meer dan) uitstekend.

Conclusie: Het weerstandsvermogen is voldoende 'robuust' om eventuele risico's op te vangen.

A | Ontwikkeling weerstandsvermogen 2020

Weerstandscapaciteit:

Algemene reserve;

Reserve Grondexploitatie
Post onvoorzien;
Onbenutte belastingcapaciteit

 

Risico's:

Programma 1
Programma 2
Etc.
Etc.

€13.466
  € 1.806
Weerstandsvermogen =
Beschikbare weerstandscapaciteit / impact risico's bij 90% zekerheid
  Weerstandsvermogen
7.5
 


Ontwikkeling weerstandsvermogen:

Bedragen x €1.000 Begroting 2020
Rekening
2020 
Begroting 2021
Weerstandscapaciteit 8.013 13.466 7.867
Risico's * 1.856 1.806 1.806
Weerstandsvermogen 4.3 7.5 4.4


De daling van de weerstandscapaciteit verloopt minder snel dan was voorzien. Dit komt doordat er  minder onttrekkingen zijn aan de algemene reserve dan was gepland in de begroting, dit komt doordat investeringen voor het volledige bedrag zijn begroot in 2020 of eerder, terwijl een groot deel van de uitgaven nog moet plaatsvinden.

B | Beschikbare weerstandscapaciteit

De beschikbare weerstandscapaciteit is als volgt bepaald:

Incidentele weerstandscapaciteit Rekening (x €1.000)
1 | Algemene reserve 3.400
2 | Reserve zonder bestemming 4.406
3 Reserve Grondexploitatie 2.839
4 Winstsaldo 2020 487
5 | Post onvoorziene uitgaven 0
Totaal incidentele weerstandscapaciteit 11.132
Structurele weerstandscapaciteit Rekening (x €1.000)
5 | Post onvoorziene uitgaven 0
6 | Onbenutte belastingcapaciteit 2.334
7 | Begrotingsruimte 0
8 | Bezuinigingen 0
Totaal structurele weerstandscapaciteit 2.334
Totaal bedrag aan weerstandscapaciteit 13.466

Ad 1             Algemene reserve
De stand van de algemene reserve is aan het begin en het eind van het jaar € 3,4 miljoen. Dit is conform het vastgestelde beleid zoals vastgesteld in de nota reserves en voorzieningen: per inwoner € 200.

Ad 2             Reserve zonder bestemming
De reserve zonder bestemming geeft eind 2020 een saldo van €4.406.000 (zie tabel 1)

Ad 3            Reserve Grondexploitatie
De reserve grondexploitatie geeft eind 2020 een saldo van € 2.839.000 (zie tabel 1)

Ad 4           Winstsaldo 2020
De rekening 2020 sluit af met een saldo van € 487.000. Dotatie aan de reserve zonder bestemming zal leiden tot en verhoging van de weerstandscapaciteit.

Ad 5           Post onvoorziene uitgaven
Is verwerkt in het rekeningsaldo 2020

Ad 6           Onbenutte belastingcapaciteit
Gemeente Staphorst kan haar belastingen verhogen en heffingen kostendekkend maken om financiële tegenvallers op te vangen. Het verschil tussen de fictieve opbrengsten bij maximale heffings- en belastingtarieven en de begrote opbrengsten is de onbenutte belastingcapaciteit. 
Gemeente Staphorst kan haar inkomsten structureel met € 2,3mj verhogen. De berekening van de onbenutte belastingcapaciteit staat in tabel 2.

Ad 7+8     Begrotingsruimte /Bezuinigingen
Gevolgen ikv bezuinigingen en mogelijke begrotingsruimte zijn verwerkt in de jaarrekeninguitkomst. Daarom zijn hier geen bedragen meer opgenomen.

Tabel 1:    Reserve Zonder bestemming x €1.000  Reserve Grondexploitatie (x € 1.000)
  Saldo 01-01-2020 3.526 6.772
Onttrekking resultaat  2019 1.106 0
Onttrekkingen 2020
668 4.600
Toevoegingen 2020 2.653  667
Saldo 31-12-2020 4.406 2.839

 

Tabel 2: Onbenutte belastingcapaciteit
Soort belasting (bedragen x €1.000)
Norm opbrengst Opbrengst Staphorst Onbenutte belastingcapaciteit
    Waarde (x €1.000) Tarief landelijk Tarief Staphorst      
Woonruimte (eigenaar) 1.549.757 0,1266 0,1085 1.962 1.682  
Niet woonruimte (eigenaar) 500.233 0,2589 0,1970 1.295 985  
 Niet woonruimte (gebruiker) 432.987 0,1980 0,1584 857 686  
Totaal OZB 4.114 3.353 761
Leges Burgerzaken/ overige belastingen 448 197 251
Begrafenisrechten 396 376 20
Volkshuisvesting/RO procedures 1.816 614 1.202
Totaalbedrag 6.774 4.540 2.234

C | Risicobeheersing

Om de risico’s van Gemeente Staphorst in kaart te brengen is een risicoprofiel opgesteld. Dit profiel maakt onderdeel uit van de vastgestelde nota Weerstandsvermogen en Risicobeheersing. Vervolgens heeft er bij het opstellen van de begroting 2021 de rekening 2020 een update plaatsgevonden van de risico's, waardoor er een nieuw risicobedrag is ontstaan van € 1.806.000.

In dit onderdeel zullen we ingaan op de belangrijkste ontwikkelingen die zich hebben voorgedaan in 2020 en worden eventuele nieuwe risico´s benoemd:
1 | Mutaties geïdentificeerde risico´s in de nota;
2 | Benoemen nieuwe risico’s;
3 | Opgenomen risico’s met meeste impact na aanpassing

Samenvatting:

Risicobedrag/weerstandscapaciteit bij aanvang opstellen rekening 2020
(= laatst bekende stand bij de begroting 2021)
  € 1.806.310
Mutaties geïdentificeerde risico's nota € 0  
Nieuwe risico's € 0
 
Toename risicobedrag   € 0
Totaal nieuw risicobedrag/ weerstandscapaciteit rekening 2020   € 1.806.310

 | Mutaties geïdentificeerde risico’s in de nota
Hieronder zullen we kort ingaan op de risico’s die zich hebben voorgedaan in 2020 en op welke wijze deze in de toekomst kunnen worden beheerst. Tevens zullen we aangeven in hoeverre dit gevolgen heeft voor het risicoprofiel.


Let op: daar waar in de kolom “bedrag aan risico dat zich heeft voorgedaan' een min- bedrag staat, betekent dit dat dit een voordeel is.

Risicogebied Risico's ten laste of ten gunste van het resultaat 2020 Opgenomen bedrag in nota Bedrag aan risico dat zich heeft voorgedaan Toelichtingen en mogelijke beheersmaatregelen Extra benodigd bedrag risicoprofiel?

Programma 0

Algemeen Bestuur en Organisatie

 

Negatief bijstellen van de Algemene uitkering uit het gemeentefonds wat leidt tot vermindering van inkomsten. 250.000  (70%) -370.000 Dit betreft voornamelijk compensatie voor gemaakte kosten COVID-19.  Nee, risico blijft wel bestaan.

Programma 0

Algemeen Bestuur en Organisatie

Te lage storting van pensioenrechten voor wethouders wat leidt tot extra kosten voor de gemeente. 50.000 (50%) 66.000 Het rekenpercentage is in het afgelopen jaar sterk gedaald. Een lagere rekenrente, betekend een hogere toevoeging aan de voorziening. Nee, risico blijft wel bestaan.

Programma 6

Sociaal Domein

 

Middelen voor de regionale uitvoering van  beschermd wonen zijn ontoereikend wat leidt tot tekorten bij individuele gemeenten. 100.000 (30%)

-317.000

Een overschot wordt in 1e instantie bij de centrumgemeente als reserve aangehouden. De centrumgemeente Zwolle heeft het overschot van 2019 en 2020 uitbetaald aan de gemeente Staphorst, deze is in de reserve sociaal domein gestort.

Nee, risico blijft wel bestaan dat er in de toekomst wel een tekort ontstaat. Dit gaat dan in 1e instantie wel ten laste van reserve sociaal domein, maar deze is niet oneindig.

Programma 8

Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening

Vermindering van inkomsten of verhoging van kosten door economische crisis. Echter andersom is ook mogelijk: door aantrekkende economie kan er krapte ontstaan op arbeidsmarkt, waardoor mogelijke investeringen duurder uitpakken dan voorzien.
100.000 (50%) -141.000 In de laatste maanden van het jaar 2020 zijn er meer aanvragen geweest voor omgevingsvergunningen, waardoor er meer leges zijn binnengekomen. 
Risico blijft bestaan, behoeft niet aangepast te worden. Leidt eventueel tot aanpassing van toekomstige begrotingen.

Programma 09

Overhead

Het niet voldoende functioneren van personeel wat leidt tot extra kosten. 250.000 (70%) -498.700 De wachtgeldvoorziening is voor een groot deel vrijgevallen. Nee, risico blijft wel bestaan.

Overig

Uitbraak van pandemie, waarbij de getroffen maatregelen grote maatschappelijke en economische impact heeft. 300.000 (10%) Zie paragraaf COVID-19 Door de uitbraak van Covid-19 zijn er extra kosten gemaakt, zie voor een nadere toelichting de paragraaf COVID-19 Nee, risico blijft wel bestaan.
Bedrag aan mutaties in reeds geïdentificeerde risico's 0

2 | Mogelijke nieuwe risico’s
Conform de nota Weerstandsvermogen heeft er tussen het MT en de risicomanager in 2020 een overleg plaatsgevonden over mogelijke risico’s.  Mogelijke beheersmaatregelen per risico  zijn  aan de orde geweest. Dit is verwerkt in de begroting 2021 en heeft geleid tot aanpassing van het risicoprofiel. Deze zullen we hier niet herhalen. 

3 | Opgenomen risico’s met meeste impact na aanpassing risicoprofiel
Onderstaand het overzicht, waarin we u de risico’s presenteren met de meeste impact, mochten die zich voordoen.

 

Nr Programma Risico Kans Max. financieel gevolg
1 9 | Overhead Het niet voldoende functioneren van personeel of onvoldoende personeel, wat leidt tot extra kosten. 90%  € 250.000
2 0 | Algemeen bestuur en organisatie Het verliezen van de grip op of tegenvallende exploitatieresultaten van de verschillende samenwerkingsvormen of gesubsidieerde instellingen
( dienstverlening moet wel op peil blijven) kan leiden tot extra kosten of minder dividend.
70% €300.000
3 0 | Algemeen bestuur en organisatie Het ontbreken van een stabiel perspectief van de algemene uitkering uit het gemeentefonds kan leiden tot een vermindering van inkomsten 70% €250.000
4 Overig Grote projecten kunnen leiden tot risico’s die niet afgedekt zijn. 50% €300.000
5 6 | Sociaal domein Er is nog geen formeel besluit genomen over Rijksbijdrage jeugd vanaf 2022. 50%  €300.000
6 9 | Overhead De kans bestaat dat stortingen onvoldoende zijn om de onttrekkingen voor het onderhoud van kapitaalgoederen niet in evenwicht zijn bij uitvoering van (groot) onderhoud/vervanging van huidige kapitaalgoederen wat leidt tot uitstel waardoor derden schadeclaims indienen. Tevens zijn door bezuinigingen de stortingen/ onttrekkingen aangepast, waardoor risico loopt van onvoldoende gelden voor uitvoering 90%
€150.000
7 6 | Sociaal domein Het ontbreken van een plafond of maximum voor een aantal uitgaven wat leidt tot sterk stijgende uitgaven ( open einde regelingen) 70% €150.000
8 9 | Overhead De complexiteit van informatievoorziening/beveiliging kan leiden tot hogere kosten dan voorzien 50% €200.000
9 0 | Algemeen bestuur en organisatie Politieke beslissingen van het Rijk, die leiden tot lagere inkomsten of hogere afdrachten 50% €200.000
10 0 | Algemeen bestuur en organisatie Het onjuist gebruiken maken van persoonsgegevens/privacygegeven i.k.v. de nieuwe AVG kan leiden tot een boete die kan oplopen tot 4% van de omzet 30% €300.000
Totaal aantal grote risico's
€2.400.000

D | Kengetallen financiële positie

Het BBV heeft voorgeschreven dat in de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing een verplichte basisset van vijf financiële kengetallen moet worden opgenomen.

Naast het opnemen van de tabel met de basisset dient een beoordeling gegeven te worden van de onderlinge verhoudingen van de kengetallen, in relatie tot de financiële positie van onze gemeente.
De wijze waarop de kengetallen meewegen in de uiteindelijke beoordeling van de financiële positie van de mede overheid is voorbehouden aan het horizontale controle- en verantwoordingsproces. Zonder normering zijn de kengetallen moeilijk te duiden. In de nota Weerstandsvermogen en Risicobeheersing is  de volgende normering opgenomen. Bij de normering is aansluiting gezocht bij de normering zoals voortgevloeid is uit onder meer de stresstest van 100.000+ gemeenten.


Hierdoor ontstaat onderstaande tabel, waarbij categorie A het minst risicovol is en categorie C het meest risicovol.

Kengetallen (in procenten) Categorie
A B C
Netto schuldquote <90% 90-130% >130%
Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen <90% 90-130% >130%
Solvabiliteitsrisico >50% 20-50% <20%
Grondexploitatie <20% 20-35% >35%
Structurele exploitatieruimte Begr+meerj >0% Begr of mjr >0% Begr en mjr<0%
Belastingcapaciteit <95% 95-105% >105%

 

Als beleidsuitgangspunt wordt genomen dat alle kencijfers dienen te voldoen aan het minst risicovolle profiel A.

Signaleringsoverzicht
Kijken we naar bovenstaande kencijfers en de ontwikkeling ervan in de gemeente Staphorst leidt dit tot onderstaand signaleringsoverzicht:

  Werkelijk Begroting
2018 2019 2020
2020 2021 2022 2023 2024
Netto schuldquote -70  -65 -62  -19  -21  -20 -20  -19
Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen  -67 -63 -60  -18  -20 -20   -19 -19
Solvabiliteitsrisico  89 89 85  88  86  86 85  85
Grondexploitatie  18 4 4  18  9 9  8 8
Structurele exploitatieruimte  8 8 5  0  0  0  737 766
Belastingcapaciteit  91 90 90  95  95      

Aan het beleidsuitgangspunt dat alle kencijfers moeten voldoen aan het minst risicovolle profiel wordt voldaan. De kengetallen zijn voor de gemeente goed, met name de schuldquote en de solvabiliteit.

Toelichting:
De netto schuldquote en netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen geeft inzicht in het niveau van de schuldenlast van de mede overheid ten opzichte van de eigen middelen (negatief teken is geen schuld).  Het geeft een indicatie in welke mate de rentelasten en aflossingen op de exploitatie drukken. Staphorst is één van de weinige gemeenten in Nederland die per saldo geen schuld heeft.

De solvabiliteitsratio geeft een inzicht in de mate waarin de mede overheid in staat is aan zijn financiële verplichtingen te voldoen. Hoe hoger de solvabiliteit, hoe beter in staat om aan de financiële verplichtingen te voldoen. Van alle gemeenten heeft de gemeente Staphorst een van de beste solvabiliteitsratio. De solvabiliteitsratio is voor onze gemeente dan ook bijzonder goed. Dit komt mede voort door de grondverkopen in de afgelopen jaren.

Het kengetal grondexploitatie geeft weer hoe de waarde van de grond zich verhoudt tot de totale (geraamde) baten. Deze waarde moet in de komende jaren worden terugverdiend bij de verkoop van de gronden.

Het kengetal structurele exploitatieruimte is van belang om te kunnen beoordelen welke structurele ruimte een gemeente of provincie heeft om de eigen lasten te dragen, of welke structurele stijging van de baten of structurele daling van de lasten daarvoor nodig is. Een begroting/rekening waarvan de structurele baten hoger zijn dan de structurele lasten is meer flexibel dan een begroting/rekening waarbij structurele baten en lasten in evenwicht zijn (een sluitende begroting met geen of een klein saldo op onvoorzien).

De belastingcapaciteit geeft een inzicht hoe de belastingdruk in de gemeente of provincie zich verhoud ten opzichte van het landelijk gemiddelde. De gemiddelde lastendruk per woning in onze gemeente iets dan lager het landelijk gemiddelde.

Overige kengetallen

  Rekening 2019 Rekening 2020
Netto schuld per inwoner ( een min bedrag is een tegoed per inwoner!)
 -1.283 -1.363
Saldo baten lasten voor toevoegingen en onttrekkingen van de reserves als percentage van de inkomsten  -10.15% 1,13%
Onbenutte belastingcapaciteit ozb als percentage van de inkomsten  1,13% 0,21%

Toelichting: De daling van de netto schuld per inwoner verloopt minder snel dan verwacht, dit komt doordat nog niet alle geplande investeringen volledig zijn uitgevoerd.

Publicatiedatum: 01-06-2021

Inhoud