Paragraaf 1 - Weerstandsvermogen en risicomanagement

Inleiding op de paragraaf

Terug naar navigatie - Paragraaf 1 - Weerstandsvermogen en risicomanagement - Inleiding op de paragraaf

Algemeen
De paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing geeft aan hoe solide de financiële huishouding van de gemeente is. Een financieel weerstandsvermogen is van belang wanneer er zich financiële tegenvallers voordoen. Het beleid is vastgelegd in de nota Weerstandsvermogen en Risicomanagement (gemeenteraad 14 december 2021).

Bepaling weerstandsvermogen
Het weerstandsvermogen van de gemeente betreffende de risicogevoeligheid is de mate waarin de gemeente in staat is om de gevolgen van een opgetreden risico op te vangen. Dit is weer te geven als de verhouding van de beschikbare weerstandscapaciteit en de noodzakelijke weerstandscapaciteit (om mogelijk risico´s af te dekken). Hierbij is de impact van de risico’s vastgesteld op een zekerheidspercentage van 90%. Uit deze verhouding komt een ratio, waar een kwalificatie aan kan worden gegeven. Als beleidsuitgangspunt is in de nota gesteld dat minimaal aan kwalificatie A > 2,0 moet worden voldaan.

Voor het jaar 2025 komt het weerstandsvermogen uit op 20,1. Het weerstandsvermogen komt uit op de kwalificatie A- (meer dan) uitstekend.

Conclusie: Het weerstandsvermogen is voldoende 'robuust' om eventuele risico's op te vangen.

A | Ontwikkeling weerstandsvermogen 2025

Terug naar navigatie - Paragraaf 1 - Weerstandsvermogen en risicomanagement - A | Ontwikkeling weerstandsvermogen 2025
WEERSTANDSCAPACITEIT RISICO'S
Algemene reserve Programma 1
Reserve zonder bestemming Programma 2
Reserve grondexploitatie  enz.
Post onvoorzien  enz.
Onbenutte belastingcapaciteit enz.
€ 23.358 € 1.169
WEERSTANDSVERMOGEN =
BESCHIKBARE WEERSTANDSCAPACITEIT / IMPACT RISICO’S BIJ 90% ZEKERHEID
Weerstandsvermogen: 20,1
Passen we deze ratio toe op de tabel, zoals benoemd in de beleidsnota, dan is de kwalificatie:
A - (meer dan) uitstekend
Ontwikkeling weerstandsvermogen:
Bedragen x €1.000 Begroting 2025 Rekening 2025 Begroting 2026
Weerstandscapaciteit 18.823 23.358 15.869
Risico's 1.169 1.169 1.169
Weerstandsvermogen 16,1 20,1 13,6
Het weerstandsvermogen is ten opzichte van de verwachting harder gestegen dan voorzien. Dit komt doordat er minder onttrekkingen zijn aan de reserve zonder bestemming dan gepland in de begroting. Incidentele budgetten zijn voor het volledige bedrag begroot in 2025, terwijl een groot deel van de uitgaven nog moet plaatsvinden.

B | Beschikbare weerstandscapaciteit

Terug naar navigatie - Paragraaf 1 - Weerstandsvermogen en risicomanagement - B | Beschikbare weerstandscapaciteit
De beschikbare weerstandscapaciteit is als volgt bepaald:
Incidentele weerstandscapaciteit Rekening (x €1.000)
1 | Algemene reserve 3.500
2 | Reserve zonder bestemming 7.206
3 | Reserve grondexploitatie 6.534
4 | Winstsaldo 2025 4.080
5 | Post onvoorziene uitgaven 0
Totaal incidentele weerstandscapaciteit 21.320
Structurele weerstandscapaciteit Rekening (x €1.000)
5 | Post onvoorziene uitgaven 0
6 | Onbenutte belastingcapaciteit 2.037
7 | Begrotingsruimte 0
8 | Bezuinigingen 0
Totaal structurele weerstandscapaciteit 2.037
Totaal bedrag aan weerstandscapaciteit 23.358
Ad 1 Algemene reserve
De stand van de algemene reserve is aan het begin en het eind van het jaar € 3,5 miljoen. Dit is conform het vastgestelde beleid zoals vastgesteld in de nota reserves en voorzieningen: per inwoner € 200.
Ad 2 Reserve zonder bestemming
De reserve zonder bestemming geeft eind 2025 een saldo van € 7.206.000 (zie tabel 1).
Ad 3 Reserve grondexploitatie
De reserve grondexploitatie geeft eind 2025 een saldo van € 6.534.000 (zie tabel 1).
Ad 4 Winstsaldo 2025
De rekening 2025 sluit af met een saldo van € 4.080.000 (2024 € 2.127.000). Dotatie aan de reserve zonder bestemming zal leiden tot en verhoging van de weerstandscapaciteit.
Ad 5 Post onvoorziene uitgaven
Is verwerkt in het rekeningsaldo 2025.
Ad 6 Onbenutte belastingcapaciteit
De gemeente kan haar belastingen verhogen en heffingen kostendekkend maken om financiële tegenvallers op te vangen. Het verschil tussen de fictieve opbrengsten bij maximale heffings- en belastingtarieven en de begrote opbrengsten is de onbenutte belastingcapaciteit. De gemeente kan haar inkomsten structureel met € 3 miljoen verhogen. De berekening van de onbenutte belastingcapaciteit staat in tabel 2.
Ad 7+8 Begrotingsruimte /Bezuinigingen
Gevolgen in het kader van bezuinigingen en mogelijke begrotingsruimte zijn verwerkt in de jaarrekeninguitkomst. Daarom zijn hier geen bedragen meer opgenomen.
Tabel 1:  Reserve zonder bestemming (x € 1.000)  Reserve grondexploitatie (x € 1.000)
Saldo 01-01-2025 9.871 5.997
Toevoeging resultaat 2024 2.127 0
Onttrekkingen 2025 4.792 1
Toevoegingen 2025 0 538
Saldo 31-12-2025 7.206 6.534
Tabel 2:  Norm opbrengst  Opbrengst Staphorst  Onbenutte belastingcapaciteit
Soort belasting Onbenutte belastingcapaciteit
OZB-opbrengsten 5.508 4.908 600
Begraafrechten 709 399 310
Volkshuisvesting / RO procedures 1.801 674 1.127
Totaalbedrag 8.018 5.981 2.037
(x € 1.000)
Bij de berekening van de normopbrengst van de OZB-opbrengsten is uitgegaan van het percentage van 0,1595. Dit betreft het percentage van de WOZ-waarde voor de toelating tot artikel 12 voor het jaar 2025, welke is vastgesteld bij de meicirculaire 2024. Het gemiddeld OZB-tarief voor Staphorst voor het jaar 2025 bedraagt 0,1445. Voor de waardes is gebruik gemaakt van de WOZ-waardes die betrekking hebben op 2024. Voor de berekening van de onbenutte belastingcapaciteit van de begrafenisrechten en volkshuisvesting / RO procedures is gebruik gemaakt van de kostendekkendheid berekening, opgenomen in de paragraaf lokale heffingen.

C | Risicobeheersing

Terug naar navigatie - Paragraaf 1 - Weerstandsvermogen en risicomanagement - C | Risicobeheersing
Om de risico’s van de gemeente in kaart te brengen is een risicoprofiel opgesteld. Dit profiel maakt onderdeel uit van de vastgestelde nota Weerstandsvermogen en Risicobeheersing 2021. Vervolgens hebben er bij het opstellen van de rekening 2021, rekening 2022 en begroting 2024 updates plaatsgevonden van de risico's, waardoor er een nieuw risicobedrag is ontstaan van € 1.168.961.
In dit onderdeel zullen we ingaan op de belangrijkste ontwikkelingen die zich hebben voorgedaan in 2025 en worden eventuele nieuwe risico's benoemd:
1 | Mutaties geïdentificeerde risico´s in de nota;
2 | Benoemen nieuwe risico’s;
3 | Opgenomen risico’s met meeste impact na aanpassing.
Samenvatting:
Risicobedrag/weerstandscapaciteit =stand begroting 2025 (*€ 1.000) € 1.169
Mutaties geïdentificeerde risico's nota € 0
Nieuwe risico's € 0
Afname risicobedrag € 0
Totaal weerstandscapaciteit rekening 2025 € 1.169
1 | Mutaties geïdentificeerde risico's
Bij de jaarrekening 2025 zijn geen mutaties op eerder geïdentificeerde risico's.
2 | Mogelijke nieuwe risico’s
Bij de jaarrekening 2025 zijn geen nieuwe risico's toegevoegd. De huidige risico's zijn eerder verwerkt in de nota Weerstandsvermogen en Risicobeheersing 2021, deze risico's worden hier niet herhaald.
3 | Opgenomen risico’s met meeste impact volgens risicoprofiel
Onderstaand het overzicht, waarin de 10 grootste risico’s worden gepresenteerd met de meeste impact, mochten die zich voordoen.
Nr Programma Risico Kans Max. financieel gevolg Risicobedrag
1 0 | Algemeen bestuur en organisatie Het ontbreken van een stabiel perspectief van de algemene uitkering uit het gemeentefonds kan leiden tot vermindering van de inkomsten. 70% € 250.000 175.000
2 0 | Algemeen bestuur en organisatie Het verliezen van de grip op of tegenvallende exploitatieresultaten van de verschillende samenwerkingsvormen of gesubsidieerde instellingen (dienstverlening moet wel op peil blijven) kan leiden tot extra kosten of minder dividend. 70% € 227.000 159.000
3 Overig Grote projecten kunnen leiden tot risico’s die niet voorzien zijn. 50% € 300.000 150.000
4 6 | Sociaal domein Het ontbreken van een plafond of maximum voor een aantal uitgaven wat leidt tot sterk stijgende uitgaven (open einde regelingen). 70% € 150.000 105.000
5 8 | Volkshuisvesting en ruimtelijke ordening Afboekingen grondexploitatie kan leiden tot een (politiek) risico. 30% € 250.000 75.000
6 0 | Algemeen bestuur en organisatie Een datalek leidt tot kosten binnen de organisatie die niet waren voorzien. 70% € 100.000 70.000
7 0 | Overhead De kans bestaat dat stortingen onvoldoende zijn om de onttrekkingen voor het onderhoud van kapitaalgoederen niet in evenwicht zijn bij uitvoering van (groot) onderhoud/vervanging van huidige kapitaalgoederen wat leidt tot uitstel waardoor derden schadeclaims indienen. 70% € 100.000 70.000
8 9 | Overhead Onvolledige compensatie voor nieuwe CAO uit algemene uitkering wat leidt tot ongedekte loonkosten. 70% € 100.000 70.000
9 0 | Algemeen bestuur en organisatie Politieke beslissingen van het Rijk, die leiden tot lagere inkomsten of hogere afdrachten. 30% € 200.000 60.000
10 0 | Algemeen bestuur en organisatie Politieke wensen en besluiten leiden tot hogere kosten. 50% € 100.000 50.000
Totaal 10 grootste risico's € 1.777.000 € 984.000
Totaal Overige risico's gemiddelde kans 6% € 3.215.000 185.000
Totaal risico's € 4.992.000 € 1.169.000

D | Kengetallen financiële positie

Terug naar navigatie - Paragraaf 1 - Weerstandsvermogen en risicomanagement - D | Kengetallen financiële positie
Het BBV (Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten) heeft voorgeschreven dat in de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing een verplichte basisset van vijf financiële kengetallen moet worden opgenomen.
Naast het opnemen van de tabel met de basisset dient een beoordeling gegeven te worden van de onderlinge verhoudingen van de kengetallen, in relatie tot de financiële positie van onze gemeente.
De wijze waarop de kengetallen meewegen in de uiteindelijke beoordeling van de financiële positie van de mede overheid is voorbehouden aan het horizontale controle- en verantwoordingsproces. Zonder normering zijn de kengetallen moeilijk te duiden. In de nota Weerstandsvermogen en Risicobeheersing 2021 is de volgende normering opgenomen.
Hierdoor ontstaat onderstaande tabel, waarbij categorie A het minst risicovol is en categorie C het meest risicovol.
Kengetallen (in procenten) Categorie
A B C
Netto schuldquote <90% 90-130% >130%
Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen <90% 90-130% >130%
Solvabiliteitsrisico >50% 20-50% <20%
Grondexploitatie <20% 20-35% >35%
Structurele exploitatieruimte Begr. en mrj. >0% Begr of mjr. >0% Begr. en mjr. <0%
Belastingcapaciteit <95% 95-105% >105%
Als beleidsuitgangspunt wordt genomen dat alle kencijfers dienen te voldoen aan het minst risicovolle profiel A.
Signaleringsoverzicht
Kijkend naar bovenstaande kencijfers en de ontwikkeling ervan in de gemeente leidt dit tot onderstaand signaleringsoverzicht:
Werkelijk Begroting
2023 2024 2025 2025 2026 2027 2028 2029
Netto schuldquote  -42% -43% -37% -12% -4% 9% 11% 7%
Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen -44% -45% -39% -14% -2% 11% 13% 8%
Solvabiliteitsrisico 84% 82% 77% 87% 78% 77% 78% 79%
Grondexploitatie 8% 2% 8% 9% 6% 6% 4% 5%
Structurele exploitatieruimte 4% -1% -1% 3% 1% 1% 1% 1%
Belastingcapaciteit 87% 87% 84% 85% 84%
Aan het beleidsuitgangspunt dat alle kencijfers moeten voldoen aan het minst risicovolle profiel wordt voldaan. De kengetallen zijn voor de gemeente goed, met name de schuldquote en de solvabiliteit.
Toelichting:
De netto schuldquote en netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen geeft inzicht in het niveau van de schuldenlast van de mede overheid ten opzichte van de eigen middelen (negatief teken is geen schuld). Het geeft een indicatie in welke mate de rentelasten en aflossingen op de exploitatie drukken. Staphorst is één van de weinige gemeenten in Nederland die per saldo geen schuld heeft.
De solvabiliteitsratio geeft inzicht in de mate waarin de medeoverheid in staat is aan zijn financiële verplichtingen te voldoen. Hoe hoger de solvabiliteit, hoe beter in staat om aan de financiële verplichtingen te voldoen. Van alle gemeenten heeft Staphorst één van de beste solvabiliteitsratio.
Het kengetal grondexploitatie geeft weer hoe de waarde van de grond zich verhoudt tot de totale (geraamde) baten. Deze waarde moet in de komende jaren worden terugverdiend bij de verkoop van de gronden.
Het kengetal structurele exploitatieruimte is van belang om te kunnen beoordelen welke structurele ruimte een gemeente of provincie heeft om de eigen lasten te dragen, of welke structurele stijging van de baten of structurele daling van de lasten daarvoor nodig is. Een begroting/rekening waarvan de structurele baten hoger zijn dan de structurele lasten is meer flexibel dan een begroting/rekening waarbij structurele baten en lasten in evenwicht zijn (een sluitende begroting met geen of een klein saldo op onvoorzien).
De belastingcapaciteit geeft een inzicht hoe de belastingdruk in de gemeente of provincie zich verhoudt ten opzichte van het landelijk gemiddelde. De gemiddelde lastendruk per woning is in Staphorst lager dan het landelijk gemiddelde.